Dobra odprawa bezpieczeństwa to spokojniejszy rejs

Bezpieczeństwo zaczyna się przed wypłynięciem

Wiele niebezpiecznych sytuacji nie zaczyna się od poważnej awarii. Ich początkiem może być niezapięta kamizelka, niewłaściwe użycie kuchenki, otwarty zawór, lina pozostawiona w wodzie albo brak wiedzy, jak wyłączyć konkretną instalację.

Dlatego odprawa powinna obejmować nie tylko sprzęt ratunkowy, lecz także codzienną obsługę jachtu. Załoga powinna poznać zasady bezpiecznego poruszania się po pokładzie, miejsca wpinania uprzęży, działanie toalety, instalacji gazowej, panelu elektrycznego, kotwicy, windy kotwicznej, silnika i manetki.

Im więcej podstawowych czynności zostanie spokojnie pokazanych na początku, tym mniej nieporozumień i przypadkowych błędów pojawi się później.

Pokazać to nie to samo, co powiedzieć

Samo wskazanie szafki ze słowami „tu są kamizelki” nie wystarczy. Każdy powinien otrzymać kamizelkę dopasowaną do swojej budowy, założyć ją i wyregulować. Powinien też wiedzieć, gdzie przez cały rejs będzie ją przechowywać.

Warto również uporządkować nazwy sprzętu asekuracyjnego. Uprząż znajduje się na człowieku. Linka bezpieczeństwa łączy uprząż załoganta z jachtem. Wpina się ją w przeznaczone do tego punkty albo w linę lub taśmę asekuracyjną prowadzoną wzdłuż pokładu. Taka lina lub taśma jest po angielsku nazywana jackline, a w języku używanym przez część polskich żeglarzy również „lifeliną”. Nie należy jej mylić z relingiem ani z samą linką bezpieczeństwa przypiętą do uprzęży.

Skipper powinien fizycznie wskazać przebieg lin lub taśm i wszystkie dozwolone punkty, a każdy załogant powinien pod nadzorem przećwiczyć wpięcie własnej linki. Nieprawidłowy wybór elementu może doprowadzić do jego wyrwania albo utraty asekuracji podczas upadku.

Podobnie wygląda nauka obsługi silnika. Warto, aby każdy załogant pod nadzorem uruchomił silnik, sprawdził wypływ wody chłodzącej, włączył bieg naprzód i wsteczny, wrócił do położenia neutralnego oraz zatrzymał silnik. W sytuacji człowieka za burtą może się okazać, że skipper sam wypadł do wody albo nie jest w stanie natychmiast przejąć sterowania.

Ćwiczenia z silnikiem i manetką wykonujemy w bezpiecznych warunkach, zgodnie z instrukcją jachtu, po sprawdzeniu, że przy śrubie nie ma ludzi ani lin. Skipper ustala miejsce i sposób ćwiczenia, aby nie spowodować niekontrolowanego ruchu jachtu.

Praktyczne wykonanie prostej czynności daje zupełnie inne przygotowanie niż jej wysłuchanie. Dotyczy to także ręcznej pompy zęzowej, rzutki ratunkowej, otwierania drabinki i platformy kąpielowej czy odnalezienia przycisku DSC DISTRESS.

Załoga powinna umieć działać także bez skippera

Skipper odpowiada za prowadzenie jachtu i podejmowanie decyzji, ale nie powinien być jedyną osobą potrafiącą uruchomić silnik, użyć radia lub odłączyć gaz. Wypadek może dotyczyć właśnie jego.

Każdy załogant powinien znać podstawy wezwania pomocy na kanale 16, umieć odczytać pozycję z GPS lub plotera oraz wiedzieć, gdzie znajduje się radio przenośne. W realnym zagrożeniu życia brak świadectwa radiooperatora nie może powodować zwłoki w nadaniu alarmu.

Warto również wyznaczyć osobę, która przejmie organizację działań, jeżeli skipper będzie niezdolny do działania. Nie musi ona posiadać całego jego doświadczenia. Powinna jednak potrafić zebrać ludzi, uruchomić napęd, wezwać pomoc i wykonać najważniejsze polecenia służb ratowniczych.

Podstawy łączności i procedury do wydrukowania znajdziesz w artykule Radio VHF na jachcie — nasłuch, DSC i przygotowanie załogi.

Co warto omówić podczas odprawy

Dobra odprawa powinna być dostosowana do konkretnego jachtu. Wyposażenie, układ instalacji i sposoby awaryjnej obsługi mogą się znacznie różnić nawet pomiędzy podobnymi jednostkami.

Najważniejsze elementy to:

• dopasowanie kamizelek ratunkowych i ustalenie zasad ich noszenia;
• uprzęże, linki bezpieczeństwa oraz liny lub taśmy asekuracyjne prowadzone wzdłuż pokładu (jackline, potocznie: lifelina);
• procedura człowiek za burtą, koło ratunkowe, rzutka, pławka dymna i sposób podjęcia człowieka;
• uruchomienie silnika, obsługa manetki i bezpieczne zatrzymanie śruby;
• gaśnice, koc gaśniczy oraz odcięcie gazu, paliwa i prądu;
• zawory denne, korki, ręczna i elektryczna pompa zęzowa;
• włączniki i bezpieczniki poszczególnych instalacji;
• rumpel awaryjny i rzeczywisty sposób działania autopilota;
• opuszczanie, wybieranie i awaryjna obsługa kotwicy;
• VHF, DSC, EPIRB, rakiety i pozostałe środki wzywania pomocy;
• tratwa ratunkowa, grab bag oraz warunki, w których opuszczenie jachtu staje się konieczne.

Nie wszystkie elementy trzeba ćwiczyć poprzez ich uruchomienie. Nie odpalamy szkoleniowo rakiet, pławki dymnej, EPIRB ani tratwy. Można jednak pokazać zabezpieczenia, przeczytać piktogramy producenta i przećwiczyć kolejność działań „na sucho”. Przycisku DSC DISTRESS również nie naciskamy podczas ćwiczeń.

Tratwa jest ostatecznością

Szczególnego omówienia wymaga tratwa ratunkowa. Sam fakt jej obecności nie oznacza, że należy szybko opuszczać jacht w ciężkiej pogodzie albo po każdej awarii.

Jacht jest zwykle znacznie odporniejszą i łatwiejszą do odnalezienia platformą niż nadmuchiwana tratwa. Dlatego tratwę warto przygotować odpowiednio wcześnie, ale przejść do niej dopiero wtedy, gdy pozostanie na jachcie staje się bardziej niebezpieczne — na przykład przy nieopanowanym pożarze, nieuniknionym zatonięciu lub poważnym uszkodzeniu konstrukcji.

Załoga powinna wiedzieć, gdzie znajduje się tratwa, jak zwolnić jej mocowanie, do czego służy linka uruchamiająca i gdzie jest grab bag. Trzeba też omówić zabranie EPIRB, przenośnego radia, apteczki, wody i środków sygnałowych, o ile można to zrobić bez opóźniania ewakuacji i narażania ludzi.

Dobra odprawa nie odbiera przyjemności z rejsu

Rozmowa o sytuacjach awaryjnych może wydawać się mało wakacyjnym początkiem żeglugi. W praktyce rzetelna odprawa zwykle uspokaja ludzi. Załoga poznaje jacht, rozumie zasady i wie, że bezpieczeństwo nie opiera się wyłącznie na jednej osobie.

Nie chodzi o nauczenie początkujących wszystkiego w ciągu kilkudziesięciu minut. Chodzi o przekazanie im prostego planu działania i pokazanie najważniejszych urządzeń. Wiedza powinna być później rozwijana podczas rejsu: przy pierwszym użyciu kotwicy, zmianie żagli, wejściu do portu czy rozpoczęciu wacht.

Odprawa nie jest więc jednorazowym wykładem. Jest początkiem wspólnej nauki obsługi jachtu i odpowiedzialności za siebie nawzajem.

Im lepiej przygotowana załoga, tym spokojniej może działać

Nie da się przewidzieć każdej awarii ani całkowicie usunąć ryzyka z żeglugi. Można jednak ograniczyć liczbę błędów, szybciej zauważać nieprawidłowości i przygotować ludzi do współpracy.

Dobra odprawa bezpieczeństwa sprawia, że załoga nie jest wyłącznie grupą pasażerów czekających na polecenia. Staje się zespołem, który rozumie jacht, potrafi ostrzec o zagrożeniu i wesprzeć skippera, a w sytuacji krytycznej wykonać podstawowe działania także bez niego.

To właśnie jest jeden z najważniejszych celów szkolenia na początku rejsu: mniej problemów dzięki lepszemu przygotowaniu i większa szansa poradzenia sobie wtedy, gdy wydarzy się coś nieprzewidzianego.

Checklista przed zakończeniem odprawy

Przed oddaniem cum sprawdź, czy każdy załogant:

1. ma dopasowaną kamizelkę i zna zasady jej noszenia;
2. wie, gdzie i jak prawidłowo wpiąć linkę bezpieczeństwa;
3. potrafi uruchomić silnik i bezpiecznie użyć manetki;
4. umie odczytać pozycję i wezwać pomoc przez VHF/DSC;
5. wie, co zrobić po haśle „CZŁOWIEK ZA BURTĄ”;
6. zna drogę wyjścia z wnętrza jachtu oraz miejsca najważniejszego sprzętu ratunkowego.

Materiał jest wzorem pomocniczym. Należy dostosować go do jachtu, wyposażenia, akwenu i załogi, z uwzględnieniem instrukcji producentów oraz obowiązujących procedur.